Grondverzet en volumes

Een volume ontstaat door twee oppervlakken met elkaar te vergelijken: het bestaande terrein, zoals het is opgemeten, en het ontwerpoppervlak. Op elke plaats wordt het hoogteverschil tussen beide bepaald, en over het hele werkgebied opgeteld.

Ligt het bestaande terrein hoger dan het ontwerp, dan moet er grond weg: uitgraving of afgraving. Ligt het lager, dan moet er grond bij: ophoging of aanvulling. Een kaart met beide zones in kleur maakt in één oogopslag duidelijk waar de werken zwaartepunten hebben.

De grondbalans zet het totale uitgravingsvolume tegenover het totale ophogingsvolume. Is er meer uitgraving dan ophoging, dan blijft er grond over die moet worden afgevoerd. Is er meer ophoging, dan moet er materiaal worden aangevoerd.

Daarbij speelt mee dat grond van volume verandert. Losgegraven grond neemt meer plaats in dan in de ongeroerde bodem, en verdichte grond minder. Bovendien is niet alle uitgegraven grond geschikt om opnieuw te gebruiken. Een geometrische balans is dus een vertrekpunt voor de planning van transport en materiaal, niet het eindantwoord.

Onder een verharding liggen meestal meerdere lagen, zoals een onderfundering en een fundering. Elke laag heeft een ontwerpdikte. Wordt er gerekend tot het afgewerkte niveau in plaats van tot de bodem van de opbouw, dan wordt de uitgraving onderschat.

Daarom worden de lagen best als aparte oppervlakken gemodelleerd. Zo kan het uitgravingsvolume tot het uitgravingsniveau worden bepaald, en per laag het benodigde volume materiaal. Een verschil van enkele centimeters in laagdikte lijkt klein, maar over een grote oppervlakte telt het snel op.

Een volume is nooit nauwkeuriger dan de oppervlakken waarop het berekend is. Een opmeting met weinig punten, een verouderde opmeting of een terrein dat sindsdien is veranderd, geeft een volume dat afwijkt van de werkelijkheid. Ook vegetatie, losse stockage of water op het ogenblik van de opmeting beïnvloeden het resultaat.

Volumes uit het model zijn daarom een nevenproduct van het ontwerpwerk en hebben een indicatieve waarde. Ze helpen bij het inschatten en plannen, maar zijn geen gegarandeerde hoeveelheden voor afrekening of meetstaat. Voor contractuele hoeveelheden blijven de opmeting door een landmeter en de afspraken in het bestek bepalend.